Onderzoek

Onderzoeknieuws van de vakgroep

Effecten psychologische behandeling voor angst

Iris Lange, promovendaIris Lange, promovendaSinds 3 jaar loopt het Smartscan-project van de afdeling Psychiatrie en Neuropsychologie van Universiteit Maastricht. Dit is een grootschalig onderzoek, waaraan inmiddels bijna 200 mensen tussen de 16 en 25 jaar meedoen. Mijn deel van het project focust zich op fobieën en angstklachten en de psychologische behandeling hiervan. Daarbij richt ik me op een aantal vragen: (1) Hoe kan het dat sommige mensen een fobie ontwikkelen of angstig zijn? (2) Hoe kan het dat sommige mensen beter op behandeling voor angst reageren dan anderen? (3) Wat verandert er in de hersenen na een psychologische behandeling?

Aanleren of afleren van angst
Om deze vragen te beantwoorden, bestudeer ik mechanismen die betrekking hebben op het aanleren en het afleren van angst. Proefpersonen moeten in een MRI scanner een aantal taken doen. Tijdens een eerste taak leren proefpersonen het verband tussen een neutraal plaatje en een milde elektrische prikkel. Proefpersonen kunnen leren dat het neutrale plaatje aan iets onplezierigs is gekoppeld. Alleen al wanneer ze het neutrale plaatje zien, kan dat leiden tot gevoelens van ongemak, spanning, of milde angst. Daarnaast bekijken we hoe snel dit verband wordt gelegd met andere neutrale plaatjes. Tijdens een tweede leertaak onderzoeken we hoe snel mensen angst afleren.
 
Op de MRI scans kunnen we niet alleen bekijken hoe alle hersenstructuren er uitzien, maar we kunnen ook de hersenfunctie nader bestuderen. Zo kunnen we zien welke hersenstructuren actief zijn tijdens de leertaken. Op die manier kunnen we achterhalen wat de neurobiologie van het aanleren en afleren van angst is en hoe het kan dat sommige mensen hier beter in zijn dan anderen. Deze informatie kan waardevol zijn voor het verbeteren van huidige behandelopties.
 
Effect van training
Tijdens het onderzoek krijgen de mensen met een fobie verder een ontspanningstraining of een exposuretraining (exposure = confronteren met de specifieke angst). Vervolgens krijgen de proefpersonen leertaken en worden er MRI scans gemaakt. We bekijken dan of de trainingen een effect hebben op de hersenfunctie en op de fundamentele mechanismen die we onderzoeken.

 

De verwachting is dat de onderzoeksresultaten eind dit jaar bekend gemaakt zullen worden. Voor meer informatie, kijk op www.smartscanonderzoek.nl of mail naar i.lange@maastrichtuniversity.nl 

_____________________________________________________________________________________________

De Stigma App
Openheid over psychische kwetsbaarheid wordt steeds vaker gestimuleerd. Bij iemands persoonlijke afweging of en in hoeverre hij of zij open wil zijn over deze kwetsbaarheid kunnen mogelijke eerdere negatieve stigma-ervaringen, zoals vooroordelen en afgewezen worden op basis van een diagnose, een rol spelen. Ook kan iemand last hebben van verinnerlijking van stigma (zelfstigma) en zichzelf naar beneden halen. We willen mensen helpen weerbaarder te worden tegen stigma-ervaringen. Daarom ontwikkelen we een app die gericht is op omgaan met stigma en emoties. 
 
Samenwerking User Research Centre en Bureau Herstel Mondriaan
Het User Research Centre Maastricht en Bureau Herstel van Mondriaan onderzoeken hoe de app PsyMate™ (www.psymate.eu) een positief effect kan hebben op de weerbaarheid tegen stigma. Kan PsyMate fungeren als een mental coach? Hiertoe ontwikkelen we een specifieke stigmamodule voor de PsyMate die erop gericht is de impact van publiek stigma (negatieve reacties vanuit de maatschappij) en zelfstigma te verminderen. Iemand kan vervolgens met behulp van deze app leren omgaan met stigma.
 
Praktisch hulpmiddel bij psychische aandoeningen

Onderdeel van de huidige veranderingen in de GGz is dat er meer mHealth (mobile health) toepassingen nodig zijn en ontwikkeld zullen worden. Dit kunnen bijvoorbeeld apps zijn voor ondersteuning van herstel en behandeling. Een app kan bijdragen aan het gevoel van controle dat men ervaart over het eigen leven en eigen regie van mensen met psychische aandoeningen. Het gevoel van empowerment kan erdoor vergroten.

In het domein van emotieregulatie staan het ontwikkelen van helpende emoties en het leren omgaan met schadelijke emoties centraal. mHealth biedt niet alleen een manier om emoties en symptomen te beschrijven, maar ook om mensen in het dagelijks leven te coachen, zodat zij hun persoonlijke reactiepatronen kunnen optimaliseren. Mensen leren bijvoorbeeld omgaan met stressvolle situaties. Of ze kunnen experimenteren met verschillende copingstrategieën, om zo erachter te komen wat voor hen het best werkt en in welke situaties. Dit kunnen mensen zelf doen, maar ook met begeleiding van een ervaringsdeskundige en/of in hun behandeling. De antwoorden op de PsyMate vragenlijst kunnen ook helpen om dingen (bijvoorbeeld symptomen) bespreekbaar te maken. Op deze manier wordt het makkelijker om aan te geven waar iemand in het dagelijks leven last van heeft.

Stigma app

In de app kun je aangeven hoe je je voelt op een bepaald moment, maar ook wat voor ervaringen je hebt met betrekking tot stigma (bijvoorbeeld minderwaardigheidsgevoelens, gekwetst worden of piekeren). Feedback, die afgestemd wordt op de ervaringen van de persoon in het moment, wordt onderdeel van de app.

 
Wetenschappelijke relevantie
De stigma app zal in de toekomst in wetenschappelijk onderzoek naar herstel en destigmatisering kunnen worden ingezet. We kunnen met de stigma app in kaart brengen hoe stigma ervaren wordt in het dagelijks leven. Het uiteindelijke doel van het onderzoek is om de negatieve impact van stigmatisering voor de persoon te beperken.
 
_____________________________________________________________________________________________ 

Grip op denken, doen en voelen met PsyMate™
Ruim 1 op de 4 Nederlanders heeft te maken met psychische klachten. Burn-out, depressie, angsten en psychosegevoeligheid kunnen je leven flink op zijn kop zetten. Moeilijk als het je overkomt en ingewikkeld voor direct betrokkenen als familie, vrienden en werkgevers. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich beter voelen als ze meer grip krijgen op hun gevoelens, gedachten en gedrag.
 
Wat is PsyMate?
PsyMate is een app om je gedachten, gevoelens en gedrag in kaart te brengen. Uit onderzoek blijkt dat dat helpt om grip te krijgen op bepaalde lichamelijke en psychische klachten. Daardoor voel je je beter! PsyMate geeft gedurende een bepaalde periode 10 x per dag een seintje met het verzoek een aantal vragen in te vullen over hoe het op dat moment met je gaat. Waar ben je? Wat doe je? Hoe voel je je? Die gegevens worden verwerkt in heldere grafieken en schema’s. Na verloop van tijd kun je activiteiten en gevoelens met elkaar in verband brengen. Dan wordt bijvoorbeeld zichtbaar op welke momenten je je beter of slechter voelt. En hoe je daar zelf in kunt sturen. Je kunt PsyMate zelfstandig gebruiken of ervoor kiezen om je resultaten met anderen te bespreken.

 

PsyMate is er ook voor…

… medewerkers in uw organisatie
Gelukkige en gezonde medewerkers zijn essentieel voor een bedrijf. Goed voor de sfeer, de productiviteit, innovatie en de uitstraling naar buiten. Helaas vallen er in elke organisatie mensen langdurig uit vanwege psychische klachten. PsyMate is dan een praktisch instrument om medewerkers te ondersteunen bij hun re-integratie op de werkvloer.

 

“Ik leer steeds beter hoe ik de balans tussen werkplezier en werkstress kan bewaken. PsyMate maakt me daar bewust van.” Nicole, leerkracht Havo/VWO school

… u als behandelaar
Wat is herstel? Vaak gaat dat over het leren omgaan met lichamelijke klachten en psychische kwetsbaarheden. PsyMate kan een waardevolle toevoeging zijn op uw behandeling. U kunt de app zo laten programmeren dat er maatwerk ontstaat voor uw cliënten. Bijvoorbeeld bij het begeleiden van mensen met angstklachten, het meten van pijn na een operatie, het monitoren van depressieve gevoelens en hulp bij het afbouwen van medicatie.

Met PsyMate wordt therapie een coproductie. Het invullen van de vragenlijsten neemt weinig tijd in beslag en is daardoor nauwelijks belastend voor de cliënt. Het gebruik is bovendien simpel, praktisch en betrouwbaar.

“PsyMate geeft betrouwbare informatie die helpt om mijn behandeling toe te spitsen op concrete klachten. Daarbij werkt de therapie langer na, omdat een cliënt in het dagelijks leven bewuster gaat voelen hoe het gaat. Dat werkt op den duur ook preventief: iemand kan op tijd actie ondernemen als klachten erger dreigen te worden.” Caroline, GZ-psycholoog

voor (wetenschappelijk) onderzoekers
De Experience Sampling Methode (ESM) is een zeer betrouwbare en praktische dagboekmethode die inzicht geeft in hoe mensen functioneren in het normale dagelijkse leven. Via PsyMate kan ESM gebruikt worden voor onderzoeksprojecten. De app is geschikt voor grote onderzoekspopulaties, maar kan ook gebruikt worden voor zeer gerichte persoonlijke studies van bijvoorbeeld 1 proefpersoon (de zogenaamde n=1 studies). Binnen de medische wereld zeer interessant om bijvoorbeeld de invloed van medicatie, stress of pijn op het dagelijks functioneren te kunnen meten. Ook buiten de medische wereld zijn er toepassingsmogelijkheden op de raakvlakken van gedrag, emotie en sociale context. Verschillende (inter)nationale onderzoeksinstellingen werken inmiddels naar volle tevredenheid met PsyMate.

 

“Ik heb PsyMate gebruikt in een n=1 studie om te zoeken naar de optimale dosering van antidepressiva. Laag genoeg om bijwerkingen tegen te gaan en hoog genoeg om goed te blijven functioneren.” Peter, postdoc-onderzoeker in het User Research Center van Maastricht University.

Voor de gezondheidszorg van de toekomst
PsyMate biedt veelbelovende kansen voor de gezondheidszorg van morgen! In een tijd waarin mensen graag zelf aan het roer blijven staan om oplossingen te zoeken voor hun klachten. PsyMate kan daar een zeer waardevolle bijdrage aan leveren. Probeer de basismodule of informeer naar de specifieke maatwerk-toepassingsgebieden. Voor meer informatie over PsyMate neemt u contact op via info@psymate.eu.
 
Steun de ontwikkeling van PsyMate
Met PsyMate zetten we in op positieve gezondheid. Hoe leef je je leven mét bepaalde lichamelijke en psychische klachten? Hoe houd je balans en rust in je hoofd? En hoe neem je het heft zoveel mogelijk in eigen hand? Onze ambitie is om zoveel mogelijk mensen te laten delen in de praktische mogelijkheden van PsyMate.

We nodigen patiënten, behandelaren, bedrijven en wetenschappers graag uit om mee te bouwen aan nieuwe toepassingsmogelijkheden van PsyMate. Ook kunt u ons werk een warm hart toedragen via een financiële bijdrage waarmee we nieuwe toepassingsmogelijkheden voor PsyMate kunnen maken. Dat waarderen we enorm! We bespreken graag de mogelijkheden om iets voor u terug te doen in de vorm van een lezing of speciale vermelding.

Dank voor uw bijdrage op rekeningnummer NL11 INGB0657526835 t.n.v. HFL Geestelijke Gezondheidszorg / o.v.v. PsyMate of klik hier. HFL Geestelijke Gezondheidszorg steunt het medisch-wetenschappelijke onderzoek, waaronder PsyMate-ontwikkeling, van de vakgroep Psychiatrie van Maastricht UMC+. 

_____________________________________________________________________________________________ 
Schizofrenie en MUscarine Receptor Functioneren (SMURF)
Geheugen- en concentratieproblemen bij een eerste psychose
 
Achtergrond van het onderzoek
Jongeren met een psychose hebben naast psychotische klachten, ook vaak last van geheugen- en concentratieproblemen. Deze problemen blijven vaak bestaan nadat andere psychotische klachten zijn verdwenen. Men ervaart dit meestal als zeer hinderlijk. Jongeren kunnen bijvoorbeeld minder makkelijk studeren of  een baan behouden en het kan herstel in de weg staan. We weten eigenlijk niet hoe deze geheugen- en concentratieklachten ontstaan en hoe we ze moeten behandelen. Uit eerder onderzoek is gebleken dat het muscarine systeem in de hersenen een rol speelt bij concentratie, leren en geheugen. Wij vermoeden dat dit systeem minder goed functioneert bij jongeren met een psychose. Om meer inzicht te krijgen in de rol van het muscarine systeem bij geheugen- en aandachtsproblemen bij psychose gaan we een onderzoek doen waarbij we het muscarine systeem in de hersenen in kaart brengen door bij onderzoeksdeelnemers twee verschillende scans van de hersenen te maken en door deelnemers geheugentaken via een computer te laten uitvoeren. We doen dit onderzoek bij jongeren die voor het eerst een psychose hebben doorgemaakt en bij jongeren zonder psychische klachten.
 
Hoe ziet het onderzoek er uit?
Tijdens het onderzoek maken we op twee verschillende dagen foto’s van de hersenen. Op de eerste onderzoeksdag zal er een SPECT-scan en MRI-scan worden gemaakt en op de tweede dag zal nogmaals een MRI-scan worden gemaakt. Deze hersenscans geven ons inzicht in het functioneren van het muscarine systeem en in de mate waarin de hersenen  geactiveerd worden onder bepaalde omstandigheden. Daarnaast worden er op beide testdagen vragenlijsten en een aantal geheugen- en aandachtstaken afgenomen.
 
Belang van dit onderzoek
We kunnen geen ziekte behandelen als we niet precies begrijpen wat de oorzaak is. Hoewel we veel meer kennis hebben gekregen, begrijpen we nog onvoldoende wat er op het niveau van de hersenen misgaat. De resultaten van dit onderzoek kunnen nieuwe inzichten geven die mogelijk tot nieuwe behandelmogelijkheden kunnen leiden.

Heb je interesse in deelname aan het SMURF onderzoek, wil je meer informatie of wil je dit onderzoek steunen? Meld je dan aan door een email te sturen naar smurf@maastrichtuniversity.nl of bel naar 06-43572055.

 

_____________________________________________________________________________________________ 

“Yes, we (s)can!”: Update Smartscan-onderzoek
 
Binnen dit project onderzoeken we bij jonge mensen tussen de 16 en 25 jaar het verband tussen lichte psychische klachten en de hersenfunctie. Verder kijken we wat voor een effect (zelfmanagement) trainingen hierop hebben. We verwachten dat psychische veranderingen samengaan met veranderingen in het brein.
 
Doel onderzoek
Wij vermoeden dat (zelfmanagement) training veranderingen veroorzaakt in lichaamscellen en dat zowel hersencellen als ook witte bloedcellen bepaalde moleculaire veranderingen ondergaan. Deze veranderingen hebben betrekking op de wijze waarop het DNA materiaal in de cellen wordt verpakt en tot uiting wordt gebracht. Dit onderzoeksgebied wordt ook wel ‘epigenetica’ genoemd. Dus deze veranderingen kun je epigenetische veranderingen noemen. Wij veronderstellen dat training tot epigenetische veranderingen leidt en dat de psychische veranderingen (zoals verbetering van de stemming) samengaan met specifieke epigenetische veranderingen. In dit onderzoek willen we deze veronderstelling gaan bestuderen.

Hersenscan & Trainingen
Tijdens het onderzoek wordt een MRI-scan van de hersenen gemaakt. Dit geeft ons inzicht in de verschillende onderdelen van het brein, hoe deze met elkaar in verbinding staan en in welke mate ze geactiveerd worden onder bepaalde omstandigheden. Als onderdeel van het onderzoek worden ook gratis trainingen gegeven. Deze trainingen zijn ontworpen om te helpen bij het verminderen van psychische klachten. Het effect van deze trainingen wordt in dit onderzoek bekeken.
 
Onderzoek in volle gang
Momenteel hebben de eerste 60 deelnemers de studie geheel afgerond en zijn velen nog bezig met de studie. Sommigen hebben zich pas net aangemeld en zijn gescreend voor deelname, terwijl anderen bijvoorbeeld een training hebben gehad om spinnenangst te verminderen of MRI scans hebben ondergaan. In totaal zijn we op zoek naar 250 onderzoeksdeelnemers. Mocht je interesse hebben in deelname aan het Smartscan onderzoek, meld je dan aan. Mail naar: smartscan@maastrichtuniversity.nl of bel: 06-46705097 of 06-2746383. Op de website www.smartscanonderzoek.nl kun je achtergrondinformatie over het onderzoek vinden. Ook zullen de resultaten hier t.z.t. gepubliceerd worden.